Przez lata nadtlenki organiczne funkcjonowały w wielu zakładach trochę „na zasadzie przyzwyczajenia”.

Były na stanie magazynowym, znajdowały się w kartach charakterystyki, a procedury często opierały się na przepisach z lat 90., praktyce zakładowej i przekonaniu, że skoro przez lata nic się nie wydarzyło – to znaczy, że jest bezpiecznie.

Problem polega na tym, że prawo i podejście organów kontrolnych już tak na to nie patrzą.

Od 4 czerwca 2025 r. obowiązuje nowe Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii w sprawie BHP przy nadtlenkach organicznych dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy przy produkcji, stosowaniu, magazynowaniu oraz transporcie wewnątrzzakładowym nadtlenków organicznych.

Akt ten zastąpił regulacje z 1995 r. i wprowadził istotną zmianę podejścia:

z formalnego spełniania wymagań na rzeczywistą ocenę ryzyka.

Rozporządzenie ma charakter wykonawczy do Kodeks pracy i podlega bezpośredniej kontroli m.in. przez Państwowa Inspekcja Pracy oraz Państwowa Straż Pożarna.

Koniec myślenia ilościowego

Jedną z najważniejszych zmian jest odejście od historycznych, sztywnych limitów ilościowych.

Podstawą zgodności stała się ocena ryzyka pożarowo-wybuchowego, która musi uwzględniać:

• właściwości fizykochemiczne nadtlenku,
• sposób jego stosowania,
• warunki techniczne instalacji,
• organizację pracy w zakładzie.

Oznacza to, że sama informacja o ilości substancji przestaje być kluczowa. Najważniejsza jest realna analiza zagrożeń w konkretnym procesie technologicznym.

Szerszy zakres przepisów niż wcześniej

Nowe regulacje obejmują znacznie szerszy zakres działalności niż wcześniejsze przepisy.

Dotyczą nie tylko magazynowania, lecz również:

• produkcji nadtlenków organicznych,
• stosowania w procesach technologicznych,
• pracy laboratoryjnej,
• transportu wewnątrzzakładowego nadtlenków organicznych typów A–F.

To oznacza, że wymagania BHP obejmują praktycznie cały cykl obecności nadtlenku w zakładzie.

Magazyn podręczny – definicja bez miejsca na interpretacje

Rozporządzenie wprowadza jednoznaczną definicję magazynu podręcznego.

Magazyn podręczny to ilość nadtlenku zużywana w jednym cyklu produkcyjnym, maksymalnie w okresie 24 godzin.

W praktyce oznacza to, że:

• pozostawianie materiału „na kolejną zmianę” nie spełnia tej definicji,
• zapasy produkcyjne muszą być odpowiednio zarządzane,
• kontrola czasu przechowywania staje się elementem systemu bezpieczeństwa.

Jednoznaczne zakazy magazynowe

Nowe przepisy wprowadzają jasne i jednoznaczne zakazy.

Nie wolno m.in.:

• magazynować nadtlenków organicznych razem z innymi substancjami niebezpiecznymi,
• przechowywać nadtlenków typu A razem z innymi typami,
• używać uszkodzonych opakowań.

Zakaz wspólnego magazynowania dotyczy również sytuacji takich jak:

• jedna szafa magazynowa,
• wspólne urządzenie chłodnicze,
• brak fizycznego rozdzielenia przestrzeni magazynowej.

Temperatura przestaje być „umowna”

W wielu zakładach temperatura przechowywania była dotychczas ustalana na podstawie doświadczenia lub analogii do innych produktów.

Nowe przepisy kończą z taką praktyką.

Temperatura kontrolna i temperatura krytyczna muszą wynikać z wartości TSR (Self-Accelerating Decomposition Temperature) określonej zgodnie z Podręcznik badań i kryteriów ONZ.

Oznacza to, że:

• wartości temperatur nie mogą być kopiowane z innych produktów,
• muszą wynikać z danych technicznych i badań,
• dokumentacja techniczna musi być spójna z właściwościami konkretnej substancji.

Transport wewnątrzzakładowy a ADR

Istotną zmianą jest również rozróżnienie między transportem wewnętrznym a transportem drogowym.

Na terenie zakładu:

• przepisy ADR – Umowa europejska dotycząca przewozu drogowego towarów niebezpiecznych nie obowiązują.

Zastosowanie ma w całości nowe rozporządzenie dotyczące BHP przy nadtlenkach.

Natomiast w momencie wyjazdu pojazdu na drogę publiczną:

• automatycznie zaczyna obowiązywać reżim ADR.

To rozróżnienie ma duże znaczenie dla procedur transportowych i szkoleniowych.

Bezpośrednie powiązanie z dyrektywą SEVESO III

Nadtlenki organiczne są również powiązane z przepisami dotyczącymi poważnych awarii przemysłowych.

Po przekroczeniu określonych progów ilościowych mogą zostać uruchomione obowiązki wynikające z Dyrektywa SEVESO III.

Progi dla nadtlenków organicznych wynoszą:

• H240 / H241 (typ A i B) – 10 Mg / 50 Mg
• H242 (typ C–F) – 50 Mg / 200 Mg

Ich przekroczenie oznacza konieczność wdrożenia m.in.:

• programu zapobiegania awariom,
• systemu zarządzania bezpieczeństwem,
• raportu o bezpieczeństwie dla zakładu ZDR.

Nadtlenki organiczne wymagają podejścia systemowego

Nowe przepisy pokazują wyraźnie, że nadtlenki organiczne nie mogą być traktowane wyłącznie jako kolejna substancja w magazynie chemicznym.

Zgodność prawna zakładu wymaga dziś powiązania kilku obszarów regulacyjnych:

• klasyfikacji zgodnej z Rozporządzenie (WE) nr 1272/2008,
• wymagań BHP,
• ochrony przeciwpożarowej,
• analiz ATEX,
• obowiązków wynikających z SEVESO,
• dokumentacji procesowej.

Sama karta charakterystyki czy zgodność z ADR nie zapewniają zgodności całego systemu bezpieczeństwa w zakładzie.

Kontrole w latach 2025–2026

Nowe regulacje obowiązują od czerwca 2025 r., dlatego w najbliższych latach można spodziewać się zwiększonej liczby kontroli.

W szczególności organy takie jak Państwowa Inspekcja Pracy oraz Państwowa Straż Pożarna będą weryfikować:

• sposób magazynowania nadtlenków,
• dokumentację oceny ryzyka,
• procedury transportu wewnętrznego,
• zgodność temperatur przechowywania z TSR,
• powiązanie dokumentacji procesowej z przepisami CLP i SEVESO.

Podsumowanie – czas zweryfikować stare praktyki

Nowe przepisy jasno pokazują, że podejście „od lat robimy to tak samo” przestaje być wystarczające.

Nadtlenki organiczne wymagają dziś spójnego, systemowego podejścia do bezpieczeństwa obejmującego cały proces technologiczny.

Jeżeli w zakładzie temat nadtlenków „zawsze działał tak samo”, to właśnie teraz jest najlepszy moment, aby sprawdzić, czy nadal działa zgodnie z obowiązującym prawem.