Tabliczka czekolady czy świeca zapachowa? O ryzyku produktów imitujących żywność

Kreatywne formy produktów coraz częściej stają się elementem strategii marketingowej. Świece przypominające tabliczki czekolady, woski zapachowe wyglądające jak praliny, slime stylizowany na galaretkę czy dyfuzory imitujące kolorowe napoje mają przyciągać uwagę klientów i wyróżniać się na rynku. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy produkt zaczyna wyglądać bardziej jak żywność niż wyrób użytkowy.

W takich sytuacjach pojawia się realne ryzyko dla konsumentów — szczególnie dzieci. Produkt może zostać pomylony z jedzeniem, a konsekwencje takiej pomyłki mogą być bardzo poważne. Co istotne, samo umieszczenie napisu „nie do spożycia” często nie wystarcza, aby uznać produkt za bezpieczny i zgodny z wymaganiami prawa.

Produkty imitujące żywność a bezpieczeństwo konsumentów

Produkty imitujące żywność od lat znajdują się pod szczególną uwagą organów nadzoru rynku. Nie chodzi wyłącznie o skład produktu, ale przede wszystkim o sposób jego postrzegania przez przeciętnego konsumenta.

Znaczenie mają m.in.:

• wygląd produktu,
• kolorystyka,
• zapach,
• kształt,
• faktura,
• opakowanie,
• sposób prezentacji i reklamy.

Jeżeli świeca przypomina czekoladę, a pachnący wosk wygląda jak pralinki lub deser, istnieje ryzyko przypadkowego spożycia. Szczególnie narażone są dzieci, które często nie są w stanie odróżnić produktu dekoracyjnego od prawdziwego jedzenia.

Rozporządzenie GPSR i obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa produktów

Zgodnie z Rozporządzeniem (UE) 2023/988 w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów (GPSR), do obrotu mogą być wprowadzane wyłącznie produkty bezpieczne.

Ocena bezpieczeństwa produktu powinna uwzględniać nie tylko jego standardowe użytkowanie, ale także:

• możliwe niewłaściwe użycie,
• przewidywalne zachowania konsumentów,
• ryzyko wynikające z pomyłki,
• bezpieczeństwo dzieci i innych wrażliwych grup użytkowników.

To oznacza, że producent świecy stylizowanej na tabliczkę czekolady powinien ocenić, czy produkt może zostać uznany za żywność i czy istnieje ryzyko przypadkowego spożycia.

Czy ostrzeżenie „nie do spożycia” wystarczy?

W praktyce bardzo często przedsiębiorcy zakładają, że umieszczenie na etykiecie informacji „produkt nie jest przeznaczony do spożycia” rozwiązuje problem. Niestety nie zawsze tak jest.

Organy nadzoru oceniają produkt całościowo. Analizują:

• jak produkt wygląda,
• czy przypomina żywność,
• czy może wzbudzać skojarzenia kulinarne,
• jak jest reklamowany,
• gdzie jest sprzedawany,
• do jakiej grupy odbiorców trafia.

Jeżeli produkt wizualnie i zapachowo przypomina deser lub słodycze, sama etykieta ostrzegawcza może zostać uznana za niewystarczającą.

Największe ryzyko: dzieci

Produkty imitujące żywność są szczególnie niebezpieczne dla dzieci.

Dziecko:

• kieruje się głównie wyglądem i zapachem,
• nie analizuje ostrzeżeń,
• może automatycznie uznać produkt za jadalny.

To właśnie dlatego przepisy dotyczące bezpieczeństwa produktów wymagają uwzględniania zachowań dzieci podczas oceny ryzyka.

Świeca przypominająca deser, żelowy produkt wyglądający jak cukierek czy kosmetyk stylizowany na napój mogą zostać potraktowane jak żywność, nawet jeśli producent nie miał takiego zamiaru.

Jakie produkty najczęściej budzą wątpliwości?

Ryzyko dotyczy szczególnie produktów takich jak:

• świece w formie czekolady, ciastek i deserów,
• woski zapachowe przypominające praliny,
• kosmetyki stylizowane na napoje lub lody,
• slime imitujący galaretki lub masy cukiernicze,
• kule do kąpieli wyglądające jak słodycze,
• dekoracje zapachowe przypominające owoce,
• dyfuzory przypominające soki lub drinki.

Im bardziej realistyczny wygląd produktu, tym większe ryzyko uznania go za potencjalnie niebezpieczny.

Ocena ryzyka produktu – dlaczego jest tak ważna?

W przypadku produktów imitujących żywność kluczowe znaczenie ma prawidłowo przeprowadzona ocena ryzyka produktu.

Powinna ona obejmować m.in.:

• analizę grupy docelowej,
• ocenę możliwości pomyłki,
• analizę zagrożeń po spożyciu,
• sposób prezentacji produktu,
• zgodność z GPSR,
• dokumentację bezpieczeństwa,
• odpowiednie ostrzeżenia i instrukcje.

Brak właściwej oceny ryzyka może skutkować:

• wycofaniem produktu z rynku,
• sankcjami administracyjnymi,
• odpowiedzialnością producenta,
• zgłoszeniem produktu do systemu Safety Gate (RAPEX).

Kreatywny marketing kontra bezpieczeństwo produktu

Marketing ma sprzedawać, ale nie może odbywać się kosztem bezpieczeństwa konsumenta.

W praktyce coraz częściej spotyka się produkty, które:

• wyglądają jak jedzenie,
• pachną jak jedzenie,
• są pakowane jak słodycze,
• reklamowane są w sposób wywołujący skojarzenia spożywcze.

W pewnym momencie granica między estetyką a ryzykiem zaczyna się zacierać.

Bo jeśli świeca wygląda bardziej apetycznie niż czekolada z marketu, ktoś prędzej czy później może spróbować ją ugryźć. A wtedy kreatywny marketing przestaje być wyłącznie ciekawym pomysłem i staje się realnym problemem dla producenta.

Jak ograniczyć ryzyko przy produktach imitujących żywność?

Przed wprowadzeniem produktu na rynek warto:

• przeprowadzić ocenę bezpieczeństwa,
• sprawdzić zgodność z GPSR,
• przeanalizować ryzyko dla dzieci,
• unikać nadmiernie realistycznego odwzorowania żywności,
• zadbać o odpowiednie ostrzeżenia,
• przygotować dokumentację techniczną produktu,
• zweryfikować sposób reklamy i prezentacji produktu.

Bezpieczeństwo produktu powinno być analizowane już na etapie projektowania, a nie dopiero po pojawieniu się problemów lub kontroli organów nadzoru.

Podsumowanie

Produkty imitujące żywność mogą być atrakcyjne marketingowo, ale jednocześnie stwarzają realne ryzyko dla konsumentów. Szczególnie wtedy, gdy wygląd, zapach i sposób prezentacji sprawiają, że produkt może zostać pomylony z jedzeniem.

Rozporządzenie GPSR wymaga, aby produkty wprowadzane do obrotu były bezpieczne nie tylko podczas prawidłowego użytkowania, ale również w przypadku możliwego przewidywalnego błędu konsumenta.

Dlatego świeca w formie tabliczki czekolady czy wosk przypominający praliny to nie tylko kwestia designu. To także kwestia odpowiedzialności producenta i właściwej oceny bezpieczeństwa produktu.